Τρίτη 22 Μαρτίου 2011

Παγκοσμιοποίηση, ευχή και κατάρα!

Στα μέσα της δεκαετίας του 90, ένα από τα θέματα ΣΟΣ των πανελληνίων εξετάσεων ήταν η παγκοσμιοποίηση. Θυμάμαι ότι στα πλαίσια της προετοιμασίας μου για αυτές, είχα γράψει κάποια αρκετά καλά κείμενα (σύμφωνα με τις βαθμολογίες που έπαιρνα), στα οποία ανέλυα τις συνέπειες που θα είχε για τις ζωές των ανθρώπων η μετάβαση σε μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία. Παρακολουθώντας τα τελευταία γεγονότα στον πλανήτη, θα ήθελα να βρω αυτά τα κείμενα και να γελάσω, μιας και δεν πιστεύω ότι η φαντασία μου είχε αγγίξει την πραγματικότητα που βιώνουμε σήμερα...


Δε θα μπορούσα να φανταστώ ότι ένας σεισμός στην Ιαπωνία θα μπορούσε να προκαλέσει τόσο άμεσο φόβο για τη ζωή μου στην Ελλάδα. Είμαστε στην άλλη άκρη του κόσμου διάβολε! Κι όμως, ακούω καθημερινά για τις προσπάθειες που γίνονται να αποτραπεί ένα πυρηνικό ατύχημα, το οποίο είναι πιθανό να δημιουργήσει ένα ραδιενεργό νέφος, που θα φτάσει ψηλά στην ατμόσφαιρα και εκεί θα παρασυρθεί από τους αεροχείμαρρους και θα γυρνάει ανά 14 μέρες γύρω από τον πλανήτη μέχρι κάπου να βρέξει, οπότε και θα ποτίσει με ραδιενέργεια τη συγκεκριμένη περιοχή. Θα μολυνθεί ο αέρας, το νερό και η τροφή με μακροχρόνιες θανάσιμες συνέπειες για τους κατοίκους της εν λόγω περιοχής. Κι αν κάτσει να είναι η Ελλάδα; Απίστευτο πως ένας σεισμός στην Ιαπωνία, ο οποίος θα προκαλέσει κάποιο πυρηνικό ατύχημα, θα οδηγήσει στο θάνατο αρκετών Ελλήνων και μάλιστα σε βάθος τριών γενεών. Είναι ακόμα πιο αγχωτική η σκέψη ότι δεν είναι ανάγκη καν να βρέξει στην Ελλάδα για να έχουμε πρόβλημα. Πλέον δεν είμαστε αυτάρκεις σαν χώρα και πολλά από αυτά που τρώμε είναι εισαγόμενα. Αρκεί λοιπόν να βρέξει κάπου αλλού και εμείς να εισάγουμε και να καταναλώσουμε τα μολυσμένα τρόφιμα. Αδύνατο; Υπάρχουν μηχανισμοί ελέγχου; Ναι, υπάρχει όμως και εγκληματική αισχροκέρδεια και άνθρωποι αδίστακτοι που στο βωμό του κέρδους δε θα υπολογίσουν τίποτα. Για να μην αναφέρουμε τους αδιάφορους, ανίκανους και βλάκες που, επιφορτισμένοι με τον έλεγχο των εισαγόμενων, θα καταδικάσουν με ελλιπείς ελέγχους τους συμπατριώτες τους και πιθανότατα τους εαυτούς τους.

Δε μπορούσα να φανταστώ ότι μια φωτιά στην άλλη άκρη της γης θα με έκανε να ανησυχώ για την ποιότητα του αέρα που αναπνέω στην Ελλάδα. Μέχρι κάποια ηλικία έλεγα ότι μόνο οι φωτιές στην Ελλάδα μου στερούν υπέροχα τοπία και πνεύμονες οξυγόνου. Ξαφνικά άρχισα να αισθάνομαι ασφυξία στο άκουσμα μιας τεράστιας πυρκαγιάς στη Ρωσία, ενός δάσους στον Καναδά και μέρους του Αμαζονίου στην Βραζιλία. Μέρη που μπορεί να έχω δει μόνο σε φωτογραφίες, αλλά με την ιδέα ότι κάηκαν, είναι σαν να βλέπω μπροστά μου, στο σπίτι μου στην Αθήνα, να λιγοστεύουν τα μόρια οξυγόνου. Τι σου είναι η παγκοσμιοποίηση, ε; Γεγονότα που συνέβαιναν εδώ και αιώνες, χωρίς να σε απασχολούν (αν τα μάθαινες κιόλας), ξαφνικά έχουν άμεση επίδραση στην ψυχοσύνθεση σου.

Δε μπορούσα να φανταστώ ότι τα οικονομικά μου θα επηρεαζόντουσαν τόσο άμεσα από διάφορα παγκόσμια γεγονότα.  Γίνεται εξέγερση στη Λιβύη και ξαφνικά την άλλη μέρα πρέπει να πληρώσω 5% πιο ακριβά τη βενζίνη μου. Κάποιος Γάλλος λέει ότι δεν τα πάει καλά η χώρα μου και πέφτει το χρηματιστήριο. Κάποιος Κινέζος λέει ότι θέλει να επενδύσει στη χώρα μου και ανεβαίνει το χρηματιστήριο. Κάποιος Αμερικάνος προσφέρει την στήριξη του στη χώρα μου (στα λόγια μόνο) και μειώνονται τα επιτόκια που δανείζομαι. Σαν τα ανέκδοτα είναι με τον Γάλλο, τον Κινέζο, τον Αμερικάνο ή όποια άλλη εθνικότητα και τον Έλληνα. Μόνο που δεν είναι σίγουρο ότι θα γελάσεις στο τέλος. Τον μισθό μου πλέον τον ορίζει μια επιτροπή αποτελούμενη από δύο οργανισμούς και άτομα προερχόμενα από περίπου 20 χώρες. Πρέπει να παρακαλάω να μην ξυπνήσει στραβά κάποιος σε ολόκληρο τον πλανήτη για να μπορώ να κοιμάμαι εγώ ήσυχος ότι θα πληρωθώ στο τέλος του μήνα.

Δε μπορούσα να φανταστώ ότι η επικοινωνία με τον υπόλοιπο πλανήτη θα είχε γίνει τόσο εύκολη. Τότε ήταν μεγάλη υπόθεση ότι μπορούσα να μιλήσω τηλεφωνικά με κάποιον σε άλλη χώρα (και όχι όλες τις χώρες). Ήταν τότε που έπαιρνες τηλέφωνο και ένιωθες το σήμα να ταξιδεύει. Υπήρχε η αίσθηση της απόστασης. Είτε επειδή αργούσε η σύνδεση, είτε επειδή άκουγες πολύ αχνά τον συνομιλητή σου, καταλάβαινες ότι δεν είναι κοντά. Για το διαδίκτυο τότε; Ούτε λόγος. Κάποιοι πολύ προχωρημένοι ανέφεραν ότι κάτι καλό είχε ξεκινήσει, το οποίο φαινόταν να προσφέρει μεγάλες δυνατότητες. Τώρα; Τι να πούμε; Με ένα κλικ, έχεις ήχο και εικόνα σε απευθείας σύνδεση από όλα τα σημεία του πλανήτη. Ακόμα και στο Βόρειο πόλο να είσαι, συνδέεσαι μέσω δορυφόρου και δημιουργείς την απόλυτη αντίφαση με το σκηνικό που σε περιβάλλει. Συνδεδεμένος στην παγκόσμιο ιστό μέσα στην απόλυτη ερημιά.

Δε μπορούσα να φανταστώ ότι θα παραγγέλνω μόνος μου τα ρούχα μου από Ισπανία, τα βιβλία μου από Αμερική, τα καλλυντικά μου από Γερμανία, τα ηλεκτρονικά μου από Ιαπωνία και θα έβγαινα στην τοπική αγορά μόνο για τα τρόφιμα μου. Αυτός κι αν είναι ο ορισμός της παγκοσμιοποίησης. Να έχεις ένα μαγαζί στην Αθήνα και να προσπαθείς να πείσεις τον πελάτη ότι τα προϊόντα σου είναι καλύτερα, όχι από το διπλανό μαγαζί, αλλά από ένα αμερικάνικο διαδικτυακό κατάστημα ή ένα γερμανικό. Αντίστοιχα να έχεις και εσύ τη δυνατότητα να πουλήσεις τα προϊόντα που παράγεις, όχι στην τοπική σου κοινωνία των λίγων χιλιάδων ατόμων, αλλά στην παγκόσμια διαδικτυακή κοινότητα των λίγων δισεκατομμυρίων. Απίστευτα μεγέθη, απίστευτες δυνατότητες. Σιγά σιγά γίνεται αντιληπτό ότι ο μόνος περιορισμός που υπάρχει στις ευκαιρίες που παρέχει η νέα κατάσταση πραγμάτων είναι ο περιορισμός που βάζει το ίδιο μας το μυαλό όταν τα μεγέθη φτάνουν τα όρια της στενής του αντιληπτικής ικανότητας.

Η νέα παγκοσμιοποιημένη κοινωνία μοιάζει πια τόσο με κατάρα, όσο και με ευχή, μιας και το ίδιο εύκολα μπορεί να οδηγηθεί στην αυτοκαταστροφή της, όσο και σε επίπεδα μεγαλείου του ανθρώπινου πολιτισμού ασύλληπτα με τα μέχρι πρότινος δεδομένα. Οι παγκόσμιες δεξαμενές σκέψεις και τα ενοποιημένα δίκτυα που έχουν δημιουργηθεί οδηγούν με ολοένα αυξανόμενους ρυθμούς τις εξελίξεις σε όλα τα επιστημονικά επίπεδα προμηνύοντας απίστευτα τεχνολογικά επιτεύγματα μέσα στις επόμενες δεκαετίες. Ίσως μόνο μέσω των ταινιών επιστημονικής φαντασίας να είναι πλέον δυνατό να οραματιστεί κάποιος το πως θα είναι το μέλλον μας μεσο-μακροπρόθεσμα. Ακόμα και οι βραχυπρόθεσμες προβλέψεις μπορεί να ανατραπούν από τις ραγδαίες εξελίξεις σε όλα τα μέτωπα.

Το πρόβλημα είναι ότι όλες αυτές οι δυνατότητες που μας έδωσε η παγκοσμιοποίηση ήρθαν πριν καλλιεργηθεί μια παγκόσμια συνείδηση. Αυτή τη στιγμή περνάμε ένα μεταβατικό στάδιο, όπου οι λαοί έχουν υποστεί ένα σοκ και αντιδρούν ποικιλοτρόπως. Το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης, όμως, έχει γίνει χείμαρρος και δε γυρίζει πίσω. Παγκόσμια άγχη, παγκόσμιες ανησυχίες και φόβοι, αλλά και πρόοδος με βάση τις δυνατότητες ενός παγκόσμιου νου, ενός παγκόσμιου οργανισμού. Είτε θα μας παρασύρει και, αντιστεκόμενοι εμείς, θα μας πνίξει, είτε θα το εκμεταλλευτούμε και θα το αφήσουμε να μας μεταφέρει σε νέους κόσμους που δεν έχουμε καν φανταστεί. Αν μπορέσουμε μάλιστα να επηρεάσουμε την πορεία του προς το παγκόσμιο καλό, ακόμα καλύτερα...για όλους κυριολεκτικά.

Για όσους πιστεύουν ότι η παγκοσμιοποίηση μας οδηγεί στην καταστροφή, τότε ας παρηγορηθούν με την ιδέα ότι αυτή θα είναι... παγκόσμια και άρα θα την "πατήσουν" και αυτοί θα μας έχουν οδηγήσει εκεί.
Προς το παρόν, θα πρέπει να ελπίζουν ότι τελικά θα επικρατήσει το...Καλό!

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου